Fotograf

Porada: Jak zrobić portret w studiu?

Niniejszy tekst został oryginalnie opublikowany na moim blogu “Fotografia” w notce “Jak zrobić portret w studiu?”.

Poniższa porada w żadnym przypadku nie jest opisem jak zrobić dobry portret, bo praca z człowiekiem po drugiej stronie obiektywu jest jednym z najprzyjemniejszych, ale jednocześnie najbardziej wymagających wyzwań dla fotografa. Porada ta będzie jedynie próbą określenia punktu wyjścia do poszukiwań własnego stylu w fotografii studyjnej, ale jednocześnie zapewnia ona poprawne estetycznie wyniki.

1. Wynajęcie studia fotograficznego jest niestety stosunkowo drogie (w Polsce ceny oscylują od 50zł do 200zł za godzinę pracy w standardowo wyposażonym studiu). Warto jednak spróbować pracy z oświetleniem studyjnym, bo daje one nieporównanie lepsze efekty niż fotografowanie przy świetle z okna lub innych zastępczych źródeł światła. Tanie studio można znaleźć przy szkołach fotograficznych, czasami też w domach kultury lub mniejszych agencjach fotograficznych.
2. Standardowe studio powinno mieć na wyposażeniu co najmniej dwie studyjne lampy błyskowe o minimalnej mocy 500Ws (najlepiej płynnie regulowanej), nasadki do modelowania światła (na początek wystarczą dwa tzw. softbox’y, czyli rodzaj namiotu z białą tkaniną, który nakładany na palnik lampy, symuluje rozproszone światło dzienne), światłomierz do światła błyskowego (jedyne narzędzie pozwalające określić właściwą ekspozycję przy robieniu zdjęć na materiałach tradycyjnych, w fotografii cyfrowej można ewentualnie zobaczyć jak wygląda naświetlenie sceny na panelu LCD), zestaw teł (tła powinny mieć ok. 3 metrów wysokości i tyle samo szerokości oraz być zamocowane na specjalnym systemie ułatwiającym ich rozwijanie, co do kolorów to najlepiej sprowadzają się biele, czernie, szarości i brązy) i tzw. kostkę (mały osprzęt pozwalający na połączenie studyjnej lampy błyskowej z dowolnym aparatem wyposażonym w złącze lampy zewnętrznej, czyli gorącą stopkę). Przyda się też odosobnione miejsce do przebierania się i makijażu.
3. Zaczynając przygodę z fotografią studyjną warto pomyśleć nad doborem modelki lub modela. Oczywistym wyborem wydają się być sympatia, czy atrakcyjne koleżanki lub koledzy, bo oczywiście, gdy ktoś się nam podoba, to znacznie łatwiej zrobić mu zdjęcie. Warto jednak pamiętać, że większość osób nie ma doświadczenia w pracy przed obiektywem i po prostu może okazać się zbyt spięta lub zawstydzona. Wiele zależy tu od osobowości fotografa, ale warto spróbować robić zdjęcia osobom o pewnym doświadczeniu w kontaktach z szeroko rozumianą publicznością, dla których pokazywanie siebie nie jest stresujące. Będą to oczywiście modelki, ale też artyści, lub inne osoby wystawione na publiczny ogląd swojej osoby. Nie jest to żadną reguła, ale czasami z takimi osobami pracuje się łatwiej.
4. Jeżeli chodzi o sprzęt to najważniejszy jest stosowany obiektyw. Za tradycyjnie portretowe obiektywy uważa się te o ogniskowej dłuższej niż 85mm i mogące pracować na przysłonie 2.8 lub 4, bo umożliwiają one na uzyskanie izolującej obiekt głębi ostrości i są wolne od dystorsji geometrycznych, mogących źle wpłynąć na wygląd twarzy modela. Taka długość ogniskowej umożliwia też zachowania wygodnej i mało krępującej dla modela odległości (ok. 2m) przy zdjęciu twarzy lub korpusu. Chciałbym tu dodać, że nie zgadzam się z tym, że w fotografii cyfrowej można traktować obiektyw 50mm jako portretowy, który daje ekwiwalent ogniskowej rzędu 75-80mm. Z racji swojej ceny i jakości, stosowanie takiego obiektywu jest bardzo popularne, ale nie daje on odpowiedniej perspektywy do klasycznego portretu. Każdy, kto kiedykolwiek robił zdjęcia na tradycyjnym materiale obrazkowym (24x36mm) od razu zauważy, że wycięcie 40% kadru (format matryc APS-C) wcale nie oznacza zmiany ogniskowej i perspektywy, tylko prostą zmianę pola widzenia. Najrozsądniejszym wyborem do tradycyjnego portretu w cyfrze jest zoom typu 70-200 lub obiektyw stałoogniskowy 85mm.
5. Ustawiamy początkowy kadr portretowy:
   1. Tło – szare w przypadku fotografii czarno-białej (ewentualnie białe lub czarne), brązowe (ewentualnie czarne lub białe).
   2. Światło – dwa softbox’y ustawione w odległości 1.5-2 metrów po obu stronach modela. Lewy softbox powinien zapewniać główne źródło oświetlenia i być ustawiony pod kątem ok. 45 stopni i podniesiony, tak by światło padało na modela lekko z góry. Moc lewej lampy powinna być tak ustawiona by dawać przysłonę ok. f/4. Prawa lampa może być ustawiona symetrycznie lub być obniżona i dawać światło lekko z dołu w celu rozświetlenia cieni rzucanych z góry przez lewą lampę. Jej moc może być ustawiona tak samo jak lampy lewej (wyrównane oświetlenie) lub o jedną (dwie) przysłonę niżej (w celu uzyskania delikatnego światłocienia). Tak ustawione lampy zapewnią uznawany w naszym kręgu kulturowym światłocień, w którym światło pada z lewej strony twarzy, a cienie pojawiają się po stronie prawej (warunkowany przez sposób w jakim piszemy lub oglądamy książki). Oczywiście nie jest jedyny sposób oświetlania portretu i w zależności od efektu jaki chcemy uzyskać warto wypróbować inne ustawienie lamp. Jeżeli chodzi o materiał poglądowy, pokazujący sposoby ustawienia oświetlania dla potrzeb portretu studyjnego, to polecam stronę – Portret – Fototv.pl.
   3. Podłączamy aparat do wężyka synchronizacyjnego lampy głównej, a drugą lampę ustawiamy w trybie “slave” (będzie błyskać razem z główną), albo korzystamy z innego, dostępnego systemy wyzwalania błysku (na podczerwień, radiowy).
   4. Ustawiamy modela i dokonujemy pomiaru światła światłomierzem z białą kopułką, przykładając światłomierz w okolicy twarzy, a kopułkę kierujemy w stronę, gdzie będziemy stać z aparatem. Wyzwalamy próbnie migawkę i sprawdzamy odczyt na światłomierzu. W celu zapewnienia małej głębi ostrości przysłona przy zadanej czułości powinna oscylować w granicach f/2-f/5.6. Dokonujemy ewentualnej korekty mocy lamp, pamiętając, że gdy chcemy uzyskać efekt światłocienia, druga lampa powinna dawać mniejszą ilość światła (o jedną, góra dwie przysłony, co można stwierdzić kierując kopułkę raz na światło główne, a potem dopełniające).
   5. Do aparatu wkładamy film o niskiej czułości lub na taką ustawiamy matrycę (ISO 50-160), żeby zapewnić najlepszą reprodukcję przejść tonalnych.
   6. Robimy kilka zdjęć wstępnych, żeby przyzwyczaić modela do błyskającego światła i oswoić go z naszą obecnością.
   7. Trudno mówić o konkretnych pozach, które się sprawdzają w portrecie. Warto wypróbować zdjęć twarzy, popiersia i z planu amerykańskiego. Warto wykorzystywać ujęcia en face, z profilu, a nawet z tyłu, gdy model obraca się do nas twarzą, ale stoi plecami. Dobrze utrzymywać kontakt wzrokowy z obiektywem, bo to przykuje uwagę oglądających zdjęcie. Można jednak robić portrety z zamkniętymi oczami, czy wręcz zasłoniętymi. Należy też eksperymentować z rożnym ułożeniem rąk (podpieranie, zasłanianie, obejmowanie się) i różnymi kątami patrzenia na modela (najczęściej dobrym zabiegiem jest fotografowania lekko z góry). Na pewno trzeba zwracać uwagę na to by nie eksponować wad fizycznych modela. Dlatego osoby z drugim podbródkiem powinniśmy fotografować z góry, osoby z dużym nosem raczej en face (chociaż może nam zależeć na wydobyciu cech szczególnych twarzy) itp.

Moje porady osobiste:

• Gdy modelka nas nie zna, warto wyrazić zgodę na jej przyjście z osobą towarzyszącą, żeby czuła się pewniej. Osoba towarzysząca nie może być jednak obecna przy samych zdjęciach, ani w zasięgu wzroku modelki (może poczekać w pokoju obok lub przejść się na spacer). Tak to już niestety jest, że w obecności znanych nam osób, trudniej jest się zdobyć na ekspresyjne pozy, nietypowe wyrazy twarzy i odważne zachowanie przed obiektywem.
• Gdy model wydaje się spięty, każcie mu się ruszać, zmieniać pozycję, bawić się ciałem, w ten sposób zobaczycie jaka poza może mu odpowiadać.
• Stosujcie rekwizyty, przede wszystkim krzesło, fotel lub kanapę oraz rożne sposoby siadania na nich.
• Od czasu do czasu spróbujcie rozbawić modela, ujęcia z samoistnym uśmiechem są cenniejsze niż trzymany grymas.
• Gdy wydaje się wam, że twarz jest napięta lub zmęczona poproście modela o zamknięcie oczu na kilkanaście sekund.
• Róbcie krótkie przerwy w zdjęciach.
• Zapewnij modelowi pełną intymność w przypadku przebierania się.
• Na początku nie przejmujcie się makijażem. Najczęściej wystarczy rozsądne użycie podkładu lub pudru, albo robienie zdjęć czarno-białych, które maskują większość wad cery (np. rumieńce).

Wykłady video o oświetleniu studyjnym zamieściłem w notkach:

1. Wykłady na temat oświetlenia studyjnego (1)
2. Wykłady na temat oświetlenia studyjnego (2)
3. Oświetlenie portretowe
4. Oświetlenie w studiu – ściągi i diagramy

Porada: Jak lepiej fotografować?

Niniejszy tekst został oryginalnie opublikowany na moim blogu “Fotografia ” w notce “Jak robić lepsze zdjęcia?”.

Mimo technicznego postępu, rejestracja dwuwymiarowych, nieruchomych obrazów ciągle jest powszechnym sposobem opisu świata. Nie ma recepty na idealne zdjęcie. Jak mówił jedan z klasyków fotografii Robert Doisneau - “If I knew how to take a good photograph, I’d do it every time”. Istnieją jednak wskazówki, które pomagają w osiąganiu technicznej poprawności robionych zdjęć. Oto moje wskazówki:

1. Pamiętaj o “4K”.
   

   Kompozycja
   Istnieją klasyczne zasady kompozycji obrazu, takie jak zasada mocnych punktów obrazu, zasada wypełnienia kadru, zasada równowagi, czy zasada szukania naturalnych obramowań. Aby łamać te zasady miej ku temu powód i niech będzie on twoim świadomym wyborem, a nie postmodernistyczną fanaberią.

   Kontrast
   Światło stanowi o istocie fotografii, naucz się używać jego różnych źródeł (słoneczne, sztuczne, odbite, flash). Pamiętaj, że ideałem w fotografii jest oddanie smolistych czerni, śnieżnych bieli i wszystkich tonów pośrednich pomiędzy nimi. Z racji ograniczonej zdolność do reprodukcji pełnej rozpiętości tonalnej przez film lub matrycę cyfrową, konieczne są świadome wybory co do oddania kontrastu fotografowanej sceny. Można naświetlać na cienie, światła lub dodatkowym oświetleniem wyrównywać kontrast.

   Kolor
   Źle użyty kolor może zaburzyć odbiór wszystkich pozostałych elementów obrazu. Wystarczy sobie wyobrazić zdjęcie osoby na pierwszym planie i czerwony balonik na drugim, który na pewno rozproszy uwagę oglądającego. W wielu przypadkach bardziej sprawdza się fotografia czarno-biała, szczególnie gdy chcemy skoncentrować się na opowiedzeniu jakiejś historii. W fotografii kolorowej warto szukać albo kontrastu kolorów, albo dążyć do efektu monochromatycznego (wykorzystania różnych odcieni tego samego koloru) lub wybrania określonej tonacji (ciepłej lub chłodnej).

   Kontekst
   Poznaj fotografowany obiekt, żeby wydobyć jego istotę i pomyśl przed naciśnięciem migawki, żeby odpowiedzieć sobie po co robisz dane zdjęcie i co tak na prawdę chcesz na nim pokazać.
   

2. Używaj obiektywów stałoogiskowych.
   Nie dlatego, że zapewniają lepszą jakość optyczną i jasność niż zoomy, ale dlatego, że zmuszają do myślenia podczas kadrowania. Oto proponowane zestawy (żeby uzyskać podane ogniskowe w fotografii cyfrowej nalezy je podzielić przez ok. 1,5):
   

   Minimum: 35/2.0 lub 50/1.8
   Optimum: 28/1.8 + 85/1.8
   Medium: 24/2.8 + 50/1.8 + 105/2.8
   Maximum: 24/2.8 + 50/1.8 + 105/2.8 + 180/2.8

   Zoomy polecam do reportażu (dla wygody: 28-70 + 70-200 dla tzw. pełnej klatki) oraz fotografii cyfrowej (z powodu rzadszej konieczności zmieniania obiektywów, co chroni sensor przed zabrudzeniem i często lepszego dopasowania nowoczesnych zoomów do specyfiki matryc CCD i CMOS). Nawet jednak, gdy używa się zoomów najpierw należy się zastanowić jakiej użyć ogniskowej (szerokiej, jak 28mm dla uwypuklenia pierwszego planu i głebi ostrości, czy długiej, jak 105mm, dla koncentacji na obiekcie i wyizolowaniu go z tła), a dopiero później kadrować. Aby wypełnić kadr należy używać nóg, kręcenie zoomem tam i z powrotem jest najlepszym sposobem na uzyskanie banalnego zdjęcia.
   

3. Używaj sprawdzonych materiałów.
   Nie liczy się jakie one są, ale czy uzyskujesz na nich powtarzalne i zadowalające ciebie efekty.
   

   Sam w czasach fotografii analogowej używałem: Agfa APX 100 w Rodinalu 1+50 oraz Kodak Tri-X 400 w D-76 1+1. Teraz znam możliwości matrycy mojego aparatu cyfrowego i staram się o nich pamiętać. Pamiętajcie, że wyższa rozdzielczość matrycy wcale nie zapewnia lepszych zdjęć, a wysokie czułości ISO prawie zawsze degradują ostrość i dynamikę obrazu.
   

4. Aparat jest puszką z pokrętłami.
   Poznaj wszystkie jego możliwości, a później używaj tylko preselekcji przysłony (A) lub czasu (S), tak aby świadomie kreować efekt, który chce się osiągnąć na zdjęciu (dużą lub małą głębię ostrości, zmrożenie lub rozmazanie ruchu). Wszelkie programy tematyczne i opcje optymalizacji zdjęć są zbyt ograniczające lub rozpraszające.
   

   Warto pamiętać, że z technicznego punktu wiedzenia aparat fotograficzny odpowiada jedynie za parę parametrów jakimi są czas i przysłona. O całkowitej jakości zdjęcia decyduje natomiast obiektyw (jego zakres ogniskowych, jakość wykonania, korekcja wad optycznych, jasność), materiał (matryca) na jakim rejestruje się zdjęcie (jego rodzaj, czułość, charakterystyka przenoszenia barw) oraz oczywiście fotograf, który wybiera efekt jaki chce lub może osiągnąć.

5. Używaj lampy błyskowej w pełnym słońcu i wyłącz ją gdy jest ciemno.
   Czyli inaczej niż podpowiada intuicja. Lampa błyskowa używana w pełnym słońcu powoduję wyrównanie kontrastu i likwidację głębokich cieni (tzw. błysk wypełniający, ang. fill-in flash), zaś w miejscach gdzie jest ciemno najlepiej zachować ich naturę, korzystając tylko z zastanych źródeł światła stosując długie czasy naświetlania.
   

   Warto nauczyć się kreatywnego wykorzystania światła błyskowego, zwłaszcza reporterskich lamp przenośnych (więcej na ten temat znajdziecie w internecie pod hasłem Strobist). Podstawową umiejętnością jest nauczenia się modyfikacji światła lampy (odbicie, zmiękczanie) oraz używania jej odpiętej od aparatu. Warto też pamiętać, że najlepszą kontrolę światła błyskowego zapewnia praca na ustawieniach manualnych, gdzie moc błysku, przysłonę i czas w aparacie dobieramy sami. Dzięki temu można uzyskać efekty nieosiągalne przy pracy w trybach automatycznych.
   

6. Nie oglądaj się na twórczość innych.
   Fotografia amatorska powinna być zabawą, przygodą i służyć samorealizacji. Im bardziej świadomie poszukuje się własnego stylu, tym ciekawsze okazują się efekty naszych działań. Jeżeli już jednak szukamy inspiracji, to warto szukać jej u najlepszych.
   

   The Big Picture - zdjęcia z rożnych agencji, wybrane przez Alana Taylora z “The Boston Globe”,
   Photo Journal - codzienna porcja zdjęć od “The Wall Street Journal”,
   PDN Photo of the Day - zdjęcia dnia z serwisu Photo District News,
   Pixcetera - serwis zdjęciowy AOL,
   Reuters: Pictures - zdjęcia agencji Reuters, szczególnie polecam Pictures of the month,
   Photos | vanityfair.com - zdjęcia z magazynu Vanity Fair,
   Corbis Outline Celebrity & Entertainment - zdjęcia portretowe sław w serwisie Corbis,
   MediaStorm - multimedialne prezentacje zdjęć i reportaży,
   Magnum In Motion - prezentacje repotraży ze sławnej agencji Magnum.